ANEKSY
Aneks nr 1
RAPORT PODKOMISJI NADZWYCZAJNEJ DO ZBADANIA DZIAŁALNOŚCI BYŁEJ WOJSKOWEJ SŁUŻBY WEWNĘTRZNEJ
Podkomisja Nadzwyczajna do Zbadania Działalności byłej Wojskowej Służby Wewnętrznej powołana została przez Prezydia Komisji i Obrony Narodowej oraz Administracji i Spraw Wewnętrznych w związku z napływającymi informacjami o:
1)        pozornym charakterze dokonanych w WSW reorganizacji;
2)        prowadzonym w byłych jednostkach organizacyjnych WSW niszczeniu na wielką skalą dokumentacji, mogącej stanowić dowód działalności sprzecznej z prawem;
3)        przesuwaniu skompromitowanych funkcjonariuszy b. WSW do nowych zadań w zreorganizowanych strukturach MON i innych jednostkach administracyjnych;
4)        usuwaniu pod różnymi pretekstami funkcjonariuszy znanych ze swych legalistycznych poglądów,
Zweryfikowaniu tych informacji i przed powołaniem Podkomisji i Nadzwyczajnej nie sprzyjał brak reakcji i kierownictwa Ministerstwa Obrony Narodowej na wnioski o przedstawienie raportu dotyczącego reorganizacji byłej Wojskowej Służby Wewnętrznej oraz odmowa podjęcia przez Najwyższą Izbę Kontro1i legalności brakowania dokumentów b. WSW.
W trakcie swych prac Podkomisja Nadzwyczajna odbyła cztery posiedzenia, przeprowadziła szereg rozmów z oficerami b. WSW, zapoznała się także z wieloma dokumentami dotyczącymi kwestii będących przedmiotem jej zainteresowania. W związku z napływającymi informacjami o nadużyciach materialnych Podkomisja zwróciła się do Najwyższej Izby Kontroli o przeprowadzenie kontroli gospodarki finansowej w b. Szefostwie WSW.
Realizacja postawionych przed Podkomisją Nadzwyczajną zadań utrudniał fakt zniszczenia znacznej czyści dokumentacji b. WSW. W związku z tym odpowiedzi na wiele pytań nie mogło udzielić takie obecne kierownictwo kontrwywiadu wojskowego, które np. przejęło po b. WSW jedynie materiały operacyjne bez dokumentacji finansowej.
Strona 164 z 374
Efektem prac Podkomisji Nadzwyczajnej jest niniejszy raport. Składa się on z trzech czyści. Pierwsza z nich obejmuje okres do chwili rozwiązania Wojskowej Służby Wewnętrznej. Druga dotyczy obecnego stanu kontrwywiadu wojskowego, trzecia zawiera wnioski Podkomisji. CZĘŚĆ I
1. Podstawy prawne działania WSW:
Wojskowa Służba Wewnętrzna powołana została rozkazem Ministra Obrony Narodowej ze stycznia 1957 r. (jego tekst nie zachował się). Wymienione w nim zostały następujące zadania WSW: ochrona kontrwywiadowcza wojska, działalność dochodzeniowo-śledcza,
-          utrzymywanie porządku poza rejonami koszar. Zasady działania WSW określane były w takich dokumentach jak: instrukcje Ministra Obrony Narodowej (ostatnia pochodzi z marca 1984 r. - Załącznik nr 1) roczne wytyczne Szefa WSW (ostatnie z 1990 r. - Załącznik nr 2). zarządzenia Szefa WSW oraz szefów poszczególnych zarządów. Charakter normatywny dla WSW miały też takie dokumenty jak: "Zasady współpracy w dziedzinie działalności kontrwywiadowczej" (załącznik do "Zasad współpracy Ministerstwa Obrony Narodowej i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych" z 1974 r.),
instrukcje KC PZPR o pracy partyjno—politycznej w wojsku. Należy tu zauważyć, iż pewna część działań WSW (zwłaszcza przeciwko opozycji politycznej) prowadzona była w oparciu o polecenia ustne, nie znajdujące następnie odbicia w dokumentach.
2. Nieprawidłowości finansowe:
W trakcie swych prac Podkomisja Nadzwyczajna otrzymała wiele sygnałów o nieprawidłowościach, a nawet nadużyciach finansowych. Ponieważ Podkomisja nie była w stanie zbadać zasadności pojawiających się zarzutów, zwróciła się do Prezesa Najwyższej Izby Kontro1i o przeprowadzenie kontroli gospodarkifinansowej w dawnym Szefostwie WSW. W skierowanych do NIK pismach Podkomisja podniesione zostały takie kwestie, jak:
- sposób prowadzenia dokumentacji finansowej oraz jej losy po rozwiązaniu WSW.
-          sposób gospodarowania środkami pozabudżetowymi, pochodzącymi m.in. z gier wywiadowczych i polowań dewizowych,
Strona 165 z 374
- powiązania z przedsiębiorstwami polonijnymi, które miały odprowadzać część dochodów do
WSW,
nieprawidłowości w dysponowaniu funduszem operacyjnym (np. utrzymywanie mieszkań
tajnych, które faktycznie nigdy nie były w takim charakterze wykorzystywane, zajmowali je
natomiast oficerowie WSW lub ich rodziny),
korzystanie z usług zakładów wojskowych (np. wyrób sztucerów dla gen. Buły i gen.
Poradki przez 1 Składnicy Techniczną w Pomiechówku),
zasady rozdzielania asygnat na samochody (Załączniki nr 3 i 4).
Zespół Obrony Narodowej i Spraw Wewnętrznych NIK podjął działania kontrolne.
3. Działania przeciwko opozycji politycznej:
We wszystkich kolejnych instrukcjach dotyczących działań WSW zawarty był zapis o
zwalczaniu wrogiej działalności politycznej. W praktyce zadania wykraczały
daleko poza kontrwywiad: przedmiotem zainteresowania była nie tylko działalność
w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale również słuchanie radiostacji zachodnich, posiadanie
wydawnictw niezależnych, a także udział w praktykach religijnych. Nasilenie działań
przeciwko opozycji politycznej zwiększyło się po objęciu Szefostwa WSW przez gen.
Czesława Kiszczaka. zaś po objęciu przez niego stanowiska ministra spraw
wewnętrznych nawiązana została ścisła współpraca z tym resortem.
Znaczenie, jakie przypisywano zwalczaniu opozycji politycznej. dobrze
odzwierciedla "Instrukcja o działalności kontrwywiadowczej w siłach zbrojnych PRL" z
1984 r., w której spośród czterech postawionych przed WSW celów dwa dotyczyły
zwalczania opozycyjnej działalności politycznej: "Działalność kontrwywiadowcza w
siłach zbrojnych ma na celu (…):
2)          ochronę wojska przed oddziaływaniem sił antysocjalistycznych oraz ośrodków dywersji ideologicznej;
3)          wykrywanie w wojsku przestępstw, zwłaszcza charakteru politycznego oraz ich sprawców (...)" (Załącznik nr 1).
Faktycznie zainteresowania WSW wykraczały poza wojsko i środowiska z nim związane. Świadczy o tym treść dokumentu p.t. "Notatka służbowa dot.: oceny efektywności działań zmierzających do umocnienia pozycji operacyjnych w ugrupowaniach przeciwnika politycznego" z 29.07.1988 roku (Załącznik nr 5). Wymienia się w nim przykłady sukcesów polegających na ulokowaniu tajnych współpracowników w ugrupowaniach opozycyjnych oraz zaleca najskuteczniejsze metody pracy operacyjnej.
Strona 166 z 374
Do bardziej znanych akcji WSW przeciwko opozycji politycznej należą aresztowanie Władysława Frasyniuka oraz rozpracowanie zespołu wydającego pismo "Reduta".
4. Rola gen. Edmunda Buły:
Na ostateczny .kształt, jaki. przybrały opisane powyżej zjawiska, znaczny wpływ wywarł ostatni szef WSW (od 1986 r.). gen. Edmund Buła. Członkowie Podkomisji Nadzwyczajnej często spotykali się z informacjami o autokratycznych metodach postępowania gen. Buły. Skupił on w swych rękach wszelkie decyzje personalne, co zaowocowało dobieraniem ludzi na stanowiska według kryterium posłuszeństwa, nie zaś według kryteriów merytorycznych. Co więcej, ludzie ci uzależniani byli przez niego materialnie, gdyż decydował on o nagrodach pieniężnych, asygnatach na samochody czy też przydziałach na mieszkania. Ważnym mechanizmem uzależniania były decyzje o wyjazdach zagranicznych, zarówno krótkoterminowych, służbowych bądź wypoczynkowych, jak i długoterminowych na placówki dyplomatyczne bądź na misje wojskowe (np. Korea. Syria itp.).
5. Niszczenie akt:
Jedną z podstawowych przeszkód, na jakie natknęli się członkowie Podkomisji, była niemożność znalezienia odpowiedzi na pojawiające się pytania i wątpliwości w dokumentach, pozostałych po WSW. Znaczna część archiwum b. WSW została bowiem z polecenia gen. Buły zniszczona. Ujawnienie tej sytuacji spowodowało powołanie przez Szefa Sztabu Generalnego zarządzeniem nr 31 z dnia 26.07.1990 r. specjalnej komisji, której zadaniem było "zbadanie przyczyn, okoliczności i skutków niszczenia dokumentów archiwalnych Szefostwa Wojskowej Służby Wewnętrznej". Kolejnym zarządzeniem nr 37 z 10,08.1990 r. komisji tej powierzono kontrolę "stanu zasobu archiwalnego i sposobu postępowania z dokumentami o wartości archiwalnej w terenowych organach WSW (zarządach i podległych im wybranych oddziałach)" [Załączniki nr 6 i 7) . Komisja wykazała, iż swobodna interpretacja przepisów spowodowała. że w całym okresie funkcjonowania WSW niszczono szereg dokumentów o wartości archiwalnej. Szczególne spustoszenie akt archiwalnych miało miejsce na przełomie lat 1989-90, kiedy to pod pretekstem restrukturyzacji WSW na polecenie i pod nadzorem szefostwa WSW oraz z własnej inicjatywy dokonano totalnych niszczeń zasobów. Komisja jednoznacznie wskazała na gen. Edmunda Bułę jako tego, który wydał ustne polecenie podjęcia likwidacji zasobów archiwalnych Szefostwa WSW. Podobne działania podjęto w terenowych organach
Strona 167 z 374
WSW. Największe zniszczenia miały miejsce w Zarządzie WSW ŚOW, gdzie zlikwidowano także ewidencję dokumentów archiwalnych oraz protokoły zniszczenia dokumentów, co zdaniem komisji było ewidentnym zacieraniem śladów. Bezpośrednią odpowiedzialność za taki przebieg wypadków ponosi b. szef Zarządu WSW ŚOW płk Stanisław Torebko (do niedawna attache w Moskwie). Niszczenie dokumentów często odbywało się na polecenie ustne.
Zniszczeniu uległy materiały o wartości historycznej, m. in. dokumenty Głównego Zarządu Informacji oraz materiały kompromitujące pracowników Najwyższego Sądu Wojskowego i Naczelnej Prokuratury Wojskowej z okresu 1.09.1946-31.12.1947 r. Komisja stwierdziła także szereg wypadków zniszczenia akt operacyjnych z ostatniego dziesięciolecia, przydatnych w dalszej działalności kontrwywiadu wojskowego. Miały miejsce przypadki niszczenia dokumentów po terminie wydania zarządzenia szefa Sztabu Generalnego z dnia 26.07.1990 r. zabraniającego ich niszczenia w siłach zbrojnych (Załączniki nr 7 i 8). Komisja wyraziła pogląd, iż "niszczenie akt bieżącej działalności spowodowane było angażowaniem kontrwywiadu wojskowego do rozpracowania opozycji politycznej, a tym samym wkraczania w kompetencje Służby Bezpieczeństwa" . Odnośnie materiałów archiwalnych stwierdzono, iż "mogło wystąpić tzw. zacieranie siadów" poprzez niszczenie dokumentów kompromitujących działalność organów byłego Głównego Zarządu Informacji i WSW" (Załącznik nr 9).
Komisja wskazała także osoby odpowiedzialne za podjecie i przebieg akcji niszczenia dokumentów i zaproponowała wszczęcie wobec nich postępowania karnego. W związku z tym, iż sprawą tą zajmuje się Prokuratura Warszawskiego Okręgu Wojskowego, Podkomisja Nadzwyczajna zwróciła się o poinformowanie o stanie zaawansowania postępowania przygotowawczego oraz - jeśli postępowanie osiągnęło odpowiednią fazę - o przedstawienie wykazu osób podejrzanych i przedstawionych im zarzutów. W dniu 19.02.1991 r. Prokuratura WOW przedstawiła zarzuty pierwszej z zamieszanych w sprawę niszczenia akt osób, ppłk. rez. Janowi Duzinkiewiczowi, b. szefowi Oddziału
V Zarządu WSW ŚOW, zapowiedziała także przedstawianie zarzutów kolejnym podejrzanym. Podkomisja Nadzwyczajna będzie na bieżąco informowana o rozwoju postępowania (Załącznik nr 10).
Należy w tym miejscu zauważyć, iż Podkomisji Nadzwyczajnej nie wiadomo nic o tym, by osoby winne niszczenia akt zostały pociągnięte do odpowiedzialności dyscyplinarnej. 6. Współpraca z kontrwywiadami państw UW:
Strona 168 z 374
Jednym z najpoważniejszych zarzutów, stawianych niektórym oficerom b. WSW, jest zarzut współpracy z KGB. Podkomisja Nadzwyczajna nie była w stanie rozstrzygnąć zasadności tych zarzutów. Może jedynie stwierdzić. iż - mimo zaprzeczeń ze strony kierownictwa MON - wątpliwości nie zostały do końca rozwiane. Faktem jest, iż część oficerów obecnego Kontrwywiadu Wojskowego przechodziła szkolenie w Akademii KGB w Moskwie. Faktem jest także, iż do stycznia 1990 r. przy WSW funkcjonował i oficjalni rezydenci (ostatnim był gen. Fomin), którzy mogli swobodnie kontaktować się ze wszystkimi oficerami WSW. Jest wreszcie faktem, iż ścisłe kontakty pomiędzy polskimi i radzieckimi organami kontrwywiadu utrzymywane były także na szczeblu okręgów wojskowych i związków taktycznych. Wszystkie te sytuacje sprzyjały pozyskiwaniu przez KGB i inne tego rodzaju instytucje współpracowników wśród oficerów WSW, zwłaszcza, że za taką współpracę nie groziły żadne sankcje. Wręcz przeciwnie, dobre kontakty osobiste z oficerami radzieckimi mogły wywrzeć znaczący wpływ na karierą oficera WSW.
Podkomisja Nadzwyczajna uzyskała też informacje, iż znaczna część akt b. WSW została w przeszłości zmikrofilmowana, przy czym mikrofilmy te mogły być udostępniane bądź przekazywane KGB. CZĘŚĆ II:
1. Zmiany strukturalne:
W sierpniu 1990 r. nastąpiło rozwiązanie Wojskowej Służby Wewnętrznej. W jej miejsce utworzono Żandarmerią Wojskową oraz Kontrwywiad Wojskowy, który przejął zadania byłego Zarządu III Szefostwa WSW. Dokonane zostały przy tym zmiany strukturalne. Oddział I Szefostwa WSW (profilaktyka kontrwywiadowcza) przekształcono w Oddział Profilaktyki; Oddział II (zwalczanie działalności wywiadowczej i ofensywa) - w Oddziały Ofensywy i Rozpracowania; Oddział IV (analityczno-informacyjny) - w Wydział Badań i Analiz. Dawny Oddział III, zajmujący się zwalczaniem dywersji ideologicznej i politycznej, został zlikwidowany i nie ma swego odpowiednika w nowej strukturze. Zmiany w organach terenowych polegały przede wszystkim na redukcji 1iczby oddziałów terenowych drogą łączenia kilku w jeden. Jakkolwiek pozwoliło to na redukcję kadr, to jednak spowodowało także oderwanie struktur kontrwywiadu od struktur wojska. Należy to ocenić jako osłabienie kontrwywiadu, gdyż liczba pracowników struktur pośrednich, analizujących przetwarzających informacje, jest zbyt duża w stosunku do liczby pracowników operacyjnych, informacje te zbierających.
2. Zmiany personalne:
Strona 169 z 374
Ze zmianami strukturalnymi wiązały się także zmiany personalne. Zredukowana została łączna 1iczebnosć Kontrwywiadu Wojskowego i Żandarmerii Wojskowej: pełni w nich służbę 60% stanu etatowego b. WSW (t.j. 73% stanu ewidencyjnego - różnice wynikają; z dość dużej - 19% - liczby wakatów). W kontrwywiadzie służbę pełni 24% stanu etatowego (29% stanu ewidencyjnego) b. WSW.
Pozostali skierowani zostali na wykazy przejściowe, przy czym ok. 1/3 z nich miała być -ze względu na osiągniecie wieku emerytalnego - zwolniona z zawodowej służby wojskowej w roku 1990 i 1991.
Przy obsadzie stanowisk w nowych strukturach nie uwzględniono 83 oficerów zajmujących dotąd kierownicze stanowiska w WSW (Załącznik nr 11). Proces zmian personalnych przebiegał nie bez zakłóceń. Podkomisja Nadzwyczajna otrzymała szereg sygnałów świadczących, iż nie wszędzie dobór kadr do organów kontrwywiadu wojskowego oparty był wyłącznie na kryteriach merytorycznych. W niektórych ośrodkach reorganizacja stała się okazją do pozbycia się "niewygodnych" oficerów. Podkomisji znane są też wypadki, gdy nowa komórka kontrwywiadu wojskowego składa się w połowie z byłych szefów i zastępców szefów komórek WSW. Tego rodzaju działania budzą rozgoryczenie młodych oficerów, w oczach, których reorganizacja polegała jedynie na umocnieniu pozycji dotychczasowych szefów, niekiedy uwikłanych w przeszłości w nadużycia materialne bądź zwalczanie opozycji. Ujemne skutki niewłaściwego doboru kierowników organów terenowych mogą mieć nie tylko wymiar personalny. Zostali oni bowiem obdarzeni znacznie większą niż w przeszłości samodzielnością. W takich warunkach wybór osoby niekompetentnej czy też o budzącej wątpliwości przeszłości zagraża skuteczności pracy kontrwywiadu wojskowego, a co za tym idzie, zagraża bezpieczeństwu państwa.
Także poza obecną strukturą kontrwywiadu zmiany personalne nie zostały w pełni zakończone. Wciąż trwa jeszcze odwoływanie z różnych stanowisk ludzi skompromitowanych, bliskich współpracowników gen. Buły, niekiedy wywodzących się jeszcze z Informacji. Przykładem może być płk Stanisław Torebko, który po nieudanej próbie zwerbowania na tajnego współ pracownika posła obecnej kadencji trafił na stanowisko attache w ambasadzie w Moskwie, skąd wrócił dopiero w lutym b.r.
CZĘŚĆ III :
1. Wnioski dotyczące struktury kontrwywiadu:
Strona 170 z 374
Odnośnie centralnych organów kontrwywiadu zasadne wydają się być wnioski formułowane przez obecne kierownictwo kontrwywiadu o konieczności połączenia komórek zajmujących się ofensywą i rozpracowaniem przy jednoczesnym rozdzieleniu ich na oddziały "W" i "Z" (wschód i zachód). Natomiast w organach terenowych wskazane jest odejście od struktury terytorialnej do struktury ścisłej powiązanej ze strukturą wojska (Załącznik nr 12) , co powinno być związane ze zwiększeniem liczby pracowników operacyjnych kosztem struktur pośrednich. Wnioski personalne:
Jak wspomniano wcześniej, zmian personalnych w organach kontrwywiadu wojskowego nie można uznać za zakończone. Wydaje się konieczne stosowanie bardziej przemyślanych, skierowanych na przyszłość kryteriów. Ich zastosowanie powinno zaowocować dalszą wymianą kadr na szczeblu kierowniczym, co jest bardzo ważne ze wzglądu na obecną sytuacją polityczną. Część dawnej- kadry kierowniczej może posiadać powiązania ze służbami wywiadowczymi państw socjalistycznych, które dawniej nie wchodziły w zakres zainteresowania polskiego kontrwywiadu wojskowego. Wymiana kadr pozwoli także załagodzić rysujący się konflikt pomiędzy oficerami młodszymi a starszymi, gdyż otworzy drogę awansu najzdolniejszym spośród młodych oficerów. 3.Wnioski końcowe
Strona 171 z 374
Załącznik nr 1
"Instrukcja o działalności kontrwywiadowczej w siłach zbrojnych PRL"
(wprowadzona Zarządzeniem Ministra Obrony Narodowej Nr 003/MON z dn. 15. 03. 1984 r.)
(Wyjątki)
Rozdział I: Podstawowe cele zadania oraz ogó1ne zasady działalności
kontrwywiadowczej w Siłach Zbrojnych PRL
§ 2. Działalność kontrwywiadowcza w siłach zbrojnych ma na celu:
1.) przeciwdziałanie rozpoznawaniu wojska przez wywiady państw kapitalistycznych:
2.) ochronę wojska przed oddziaływaniem sił antysocjalistycznych oraz ośrodków
dywersji ideologicznej;
3.) wykrywanie w wojsku przestępstw, zwłaszcza charakteru politycznego oraz ich
sprawców;
4.) zapobieganie przestępczości oraz zjawiskom i zdarzeniom wywierającym negatywny
wpływ na gotowość bojową wojska, a zwłaszcza jego zwartość ideowo—polityczną."
§ 4. Kontrwywiadowcza ochrona sił zbrojnych obejmuje:
1.)wykrywanie, rozpoznawania i przeciwdziałanie działalności szpiegowskiej wywiadów
państw kapitalistycznych, skierowanej przeciwko Siłom Zbrojnym PRL;
2.)wykrywanie, rozpoznawanie i zapobieganie przestępczej (wrogiej) działalności w wojsku.
jak i skierowanej przeciwko niemu ze strony sił antysocjalistycznych oraz
antykomunistycznych ośrodków dywersji ideologicznej;
3.)rozpoznawanie przesłanek i zapobieganie występowaniu w wojsku zdarzeń i zjawisk
ujemnie wpływających na gotowość bojową jednostek wojskowych, a zwłaszcza ich
zawartość ideowo – polityczną.”
Rozdział II:
Osobowe źródła Informacji
"§ 13. Tajnymi współpracownikami są osoby pozyskane do nieoficjalnej współpracy z
kontrwywiadem w celu:
1.) wykrywania symptomów i rozpoznawania destrukcyjnej oraz przestępczej działalności w
wojsku, jak i wymierzonej przeciwko niemu ze strony sił antysocjalistycznych;
Strona 172 z 374
2.)rozpoznawania skierowanej na wojsko działalności wywiadów państw kapitalistycznych,
ośrodków dywersji ideologicznej, a także sytuacji kontrwywiadowczej na ZTDW;
3.)rozpoznawania przesłanek sprzyjających powstawaniu i prowadzeniu przestępczej
działalności w jednostkach wojskowych oraz występowaniu zdarzeń i zjawisk ujemnie
rzutujących na ich gotowość bojową, a zwłaszcza zwartość ideowo-polityczna. ;
4} zabezpieczania realizacji przedsięwziąć specjalnych. "
§ 14 wymienia podstawy pozyskiwania tajnych współpracowników (TW) :
1  ) motywy ideowo —polityczne ( podstawa dobrowolności - określona jako zasadnicza)
2 ) zainteresowanie materialne lub osobiste ( podstawa materialna); 3 ) dowody przestępczej działalności lub materiały kompromitujące ( podstawa zależności).
§ 15 zawiera zakaz pozyskiwania na TW generałów, oficerów na etatach generalskich, dowódców od pułku wzwyż, oficerów politycznych, prokuratorów i sędziów oraz sekretarzy instancji partyjnych. Ponadto zabrania pozyskiwania "członków PZPR na podstawie zależność;" Ograniczenia te mógł uchylić Minister Obrony Narodowej, szef Głównego Zarządu Politycznego lub - w niektórych wypadkach - Szef WSW.
Rozdział VI:
Profilaktyka kontrwywiadowcza
§ 60.2 wymienia cele profilaktyki kontrwywiadowczej wśród nich - na pierwszym miejscu -
wymienione jest "zapobiega powstawaniu przestępczości w siłach zbrojnych, zwłaszcza
charakterze politycznym".
Rozdział VII:
Formy ochrony i_ kontroli kontrwywiadowczej oraz prowadzenia
rozpracowań operacyjnych
Rozdział ten opisuje m.in. rodzaje dokumentacji prowadzonej przez organa kontrwywiadu.
Karty operacyjne zakładano osobom, które zajmowały stanowiska lub pełniły obowiązki
takie, że wymagały ochrony kontrwywiadowczej przed próbami nawiązania kontaktu przez
obce wywiady 1ub oddziaływaniem sił antysocjalistycznych.
"§ 69 - 1. Teczki kontro i operacyjnej zakłada się na osoby, które:
1.) w przeszłości pozostawały w zainteresowaniu obcych wywiadów i ośrodków dywersji
ideologicznej, dokonały lub podejrzane były o popełnienie przestępstw, zwłaszcza charakteru
politycznego, uczestniczyły w działa1ności ugrupowań antysocjalistycznych lub zajmowały
antysocjalistyczną postawę czy też dopuściły się zaboru (utraty) dokumentów niejawnych, a
także uzbrojenia;
Strona 173 z 374
2.) nie prowadzą aktualnie przestępczej (wrogiej) działalności, lecz zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w sprzyjających okolicznościach mogą ją podjąć." Warszawa, dnia 12 stycznia 1990 r.
SEJM                                                                                                 Załącznik nr 3
RZECZYPOSPOLITEJ
POLSKIEJ "Podkomisja Nadzwyczajna”
do Zbadania Działalności
byłej Wojskowej Służby Wewnętrznej
Prezes Najwyższej Izby Kontroli
W związku z informacjami, jakie napłynęły w trakcie prac Podkomisji Nadzwyczajnej do Zbadania Działalności byłej Wojskowej Służby Wewnętrznej, uprzejmie prosimy o przeprowadzenie kontroli gospodarki finansowej w Zarządzie II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (a przedtem Szefostwie WSW). W szczególności prosimy o zwrócenie uwagi na:
1. sposób rozdysponowania środków pozabudżetowych pochodzących z takich źródeł jak:
- gry wywiadowcze,
- polowania dewizowe oraz eksport poroży (w co zaangażowane były następujące firmy niemieckie: Bavaria Jagdreisen z Augsburga, firma pani von Babke z Harmburga i firma dr Borcharda z Hanoweru),
-          przedsiębiorstwa polonijne odprowadzające część zysków do WSW;
2. sposób dysponowania funduszem operacyjnym;
3. sposób postępowania z zabezpieczonym mieniem osób skazanych później na karę dodatkową przepadku mienia (np. za szpiegostwo);
4. sposób dysponowania lokalami mieszkalnymi należącymi do WSW, a zwłaszcza ich sprzedaż oficerom WSW;
5. zasady rozdzielania asygnat na samochody;
6. świadczenie przez zakłady wojskowe usług dla oficerów WSW (np. wyrób sztucerów dla gen. Buły i Poradki przez 1 Składnicę Techniczną w Pomiechówku. Ze względu na zainteresowanie parlamentu przedmiotową sprawą, prosimy o natychmiastowe wszczęcie działań i przekazanie raportu. Przewodniczący Podkomisji Janusz Okrzesik
Strona 174 z 374
S EJM                                                                                                          Załącznik nr 4
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Podkomisja Nadzwyczajna
do Zbadania Działalności
byłej Wojskowej Służby Wewnętrznej
Dyrektor Zespołu Obrony Narodowej i Spraw Wewnętrznych Najwyższej Izby Kontroli płk mgr
Tadeusz Rut
W nawiązaniu do naszego wniosku z dr,. 12.01.1991 r. o przeprowadzenie kontroli gospodarki finansowej w Zarządzie II Sztabu Generalnego (przedtem Szefostwie WSW), przekazujemy dalsze informacje dotyczące interesujących na kwestii. Niezbędna wydaje się kontrola sposobu, w jaki prowadzona była w Szefostwie WSW dokumentacja finansowa oraz co się z nią stało po rozwiązaniu WSW: komu i w jak i sposób została przekazana, czy został a przekazana w całości itp. Obecne kierownictwo kontrwywiadu przekazało członkom Podkomisji informację, iż przejęło po WSW jedynie materiały operacyjne bez dokumentacji finansowej. Ustalenie losów tej dokumentacji jest niezbędne dla
wyjaśnienia innych, bardziej szczegółowych kwestii, w tym kwestii, środków pozabudżetowych, jakimi dysponowała WSW: czy i w jaki sposób środki te były ewidencjonowane, czy sposób ich pozyskiwania i dysponowania nimi był uregu1owany prawnie, a jeś1 i tak, to czy odpowiednie przepisy były przestrzegane. Informacje o źródłach środków pozabudżetowych możemy uzupełnić o wskazówki dotycząca jednego z miejsc, w którym odbywały się polowania dewizowe: było nimi Omlewo k. Olsztyna (w rejonie Łańska). Ponadto Podkomisja uzyskała dane o tym, iż do 1985 r. dochody z polowań księgowane były przez Szefostwo WSW, później zaś przez wydział finansowy głównego kwatermistrzostwa.
Wśród przedsiębiorstw polonijnych, które miały być powiązane z Szefostwem WSW wymienić można firmę Bun-Cype1-Zawadzka z Konstancina oraz firmy prowadzone na Wybrzeżu przez płk Stanisława Ryniaka i kmdr. por. Staniaława Rakowskiego oraz nieżyjącego płk Mariana Sasińskiego. Podkomisja uzyskała także informacje o mechanizmach powiązań przedsiębiorstw polonijnych z b. WSW; w zamian za przekazywanie czyści dochodów przedstawicielom tych firm ułatwiano m.in. uzyskanie paszportów. Ewidencja wyrobionych w ten sposób paszportów prowadzona była w Szefostwie WSW.
Strona 175 z 374
Szereg wątpliwości wiąże się ze sposobem wykorzystywania funduszy operacyjnych w b.
WSW. Podkomisja uzyskała informacja o polowaniu, zorganizowanym w zimie 1988/89 r.
w Ujściu Solnym k. Krynicy przez płk Bronisława Dula dla gen. Edmunda Buły, a
sfinansowanym z funduszy operacyjnych - Szczegółowych danych o tym
polowaniu może udzielić mjr Włodzimierz Bijak z b. Oddziału WSW w Krakowie.
Sprawdzenia wymaga także sposób finansowania wizy delegacji zagranicznych,
przyjmowanych przez Szefostwo WSW.
Płk Grzesik z Centrum Zabezpieczenia Technicznego kontrwywiadu poinformował
Podkomisje, iż zabezpieczonym mieniem osób skazanych później na karę dodatkową
przepadku mienia (np. za szpiegostwo – Pawłowski, Preissowie, Latko, Sumiński, Kukliński i
in.) zajmował się w Szefostwie WSW oddział zabezpieczenia.
Informacje o lokalach mieszkalnych, jakimi dysponowała b.
WSW znaleźć można w książkach finansowych, jakie prowadziły
Oddziały WSW. Podkomisja uzyskała dane o nieprawidłowościach w gospodarce takimi
lokalami. Np. w Krakowie utrzymywano z funduszy operacyjnych mieszkania tajne,
które nigdy nie były wykorzystywane operacyjnie. Jedno z nich zajmowała córka płk. Dula.
Inne córka ppłk. Smolińskiego. W Warszawie jedno z takich mieszkań, przy pl. Dąbrowskiego
zajmował przez 5 lat płk Kubicki.
Mamy nadzieję, iż przekazane przez nas dane ułatwią prace Najwyższej Izby Kontroli. Liczymy na
szybkie przekazanie nam wyników przeprowadzonej kontroli .
Przewodniczący Podkomisji
Janusz Okrzesik
Strona 176 z 374
Załącznik nr 5
NOTATKA SŁUŻOWA dot. oceny efektywności działań zmierzających do umacniania pozycji operacyjnych w ugrupowaniach przeciwnika politycznego
. (omówienie) .
(pismo nr DC-00794/10 wysiane 29.07.1989 przez Zastępcę Szefa WSW Szefa III Zarządu płk Mariana Wichrzyńskiego)
Tezy notatki:
Dotychczasowe próby negatywnego wpływu na środowisko wojskowe były skutecznie neutralizowane. Najistotniejsze dane o zamiarach i przedsięwzięciach planowanych przez nielegalne organizacje i wrogie politycznie ugrupowania pochodzą przede wszystkim od źródeł informacji uplasowanych w tych środowiskach;
W chwili powstania notatki WSW posiadała 30 takich źródeł informacji w ugrupowaniach od "opozycji antyustrojowej" do "ekstremalnych nurtów koalicji". Źródła te wykorzystywane były w 6 sprawach operacyjnych oraz 24 sytuacjach kontrwywiadowczych (3 z tych spraw i 5 sytuacji dotyczyło prób oddziaływania KPN na środowisko wojskowe).
Wzmocnione zostały pozycje niektórych tajnych współpracowników (TW) i osobowych źródeł informacji (OZ): TW "Gawronik" (Zarząd WSW WOPK), TW "Peregryn" i OZ "Endek" (POW) TW "Kwaśniewski" i OZ "Andrzej" (ŚOW) . Zdołali oni zająć pozycje doradców, ekspertów bądź pozyskać zaufania osób sprawujących funkcje kierownicze bądź programotwórcze w poszczególnych ugrupowaniach i strukturach. Niektórym stwarza to szansę wejścia w styczność z zagranicznymi ośrodkami dywersji ideologicznej i uzyskania przydatnych w takich sytuacjach rekomendacji (TW "Jacek" - POW. "Sorge" - WOPK. "Hubal" - ŚOW Zwykle efekty przynosi systematyczne rozwijanie źródeł dłużej współpracujących, ale były też przypadki szybkich sukcesów - np. Zarząd WSW POW ma źródło informacji w kierowniczym aktywie "pomorskiego obszaru KPN". Ogólnie rzecz biorąc najlepsze rezultaty osiągnęły Zarządy WSW P0W i ŚOW postęp odnotował Zarząd WSW WOW, także Zarząd WSW WOPK w dwóch sytuacjach zdołał osiągnąć znaczące efekty. Słabsze wyniki miały Zarządy WSW MW i WL. 4.Oczekiwano wzmocnionych ataków na wojsko w warunkach przemian
Strona 177 z 374
politycznych i wzrastających tendencji pluralistycznych. W tych warunkach szczególnego znaczenia nabrać miało posiadanie osobowych źródeł informacji w nielegalnych strukturach oraz środowiskach podejmujących bądź inspirujących destrukcja polityczną wobec wojska z pozycji kraju i zagranicy. W oparciu o powyższe przesłanki sformułowano następujące wnioski:
"- działalność operacyjną koncentrować na nielegalnych strukturach i ugrupowaniach politycznych. które w danych warunkach swoim programem oraz podejmowanymi działaniami
stwarzają największe zagrożenie dla ochranianych kontrwywiadowczo obiektów: na podstawie własnych analiz sytuacji operacyjnej oraz prognoz resortu MSW dążyć w kierowaniu źródłami do uzyskania możliwości sterowania działalnością przeciwnika politycznego w pożądanym przez nas kierunku; bardziej zdecydowanie i samodzielnie wykorzystywać sytuacje zmierzające do uplasowania współpracowników KW w interesujących nas środowiskach. W stosunku do źródeł usytuowanych na obrzeżach nielegalnych struktur drogą planowanych, stopniowych działań zmierzać do osiągania przez nie poważniejszych pozycji; w typowaniu kandydatów do współpracy przewidywanych do realizacji omawianych zadań szerzej korzystać z możliwości operacyjnych jakie mogą tkwić wśród Osób wyselekcjonowanych do rozpoznawania z racji prezentowania negatywnych postaw politycznych, studentów ze środowiska wojskowego, podchorążych SPR-u, poborowych związanych z nielegalną działalnością; uaktywnić realizację planowanych działań i przedsięwzięć mających na celu uzyskanie operacyjnego dotarcia do zagranicznych ośrodków dywersji ideologicznej oraz opozycyjnie zorientowanych środowisk inteligencji zwłaszcza w garnizonie Warszawa."
Notatka podpisał Oddział III Zarządu III Szefostwa WSW.
Strona 178 z 374
załącznik nr 6
ZARZĄDZENIE SZEFA SZTABU GENERALNEGO WP
Nr 31/Sztab z dnia „26” lipca 1990 r.
w sprawie zbadania przyczyn, okoliczności i skutków niszczenia dokumentów przechowywanych w archiwum Szefostwa Wojskowej Służby Wewnętrznej.
W związku z ujawnieniem faktu niszczenia dokumentów archiwalnych Wojskowej Służby Wewnętrznej
Zarządzam:
§ 1. Komisyjne zbadanie przyczyn, okoliczności i skutków niszczenia dokumentów archiwalnych Szefostwa Wojskowej Służby Wewnętrznej.
§ 2. W tym celu powołuję komisję w składzie: 1/ Przewodniczący:
-płk Aleksander GÓRECKI – Sztab Gen. WP; 2/ Z-ca przewodniczącego:
-ob. Waldemar STRZAŁKOWSKI – Sekretariat Wiceministra ON ds. Wychowania; 3/ Członkowie:
-płk Jerzy RZEPECKI                     -Oddział WSW Toruń;
-płk Maciej BORKOWSKI              -Wojskowy Instytut Hist.;
-płk Mieczysław ORGAL                -Biuro Prawne MON;
-ppłk Zygmunt MARKOWSKI -Szefostwo WSW; -ppłk Ryszard ŹDZIEBKO              -Sztab Gen. WP;
-mjr Jan SZOSTAK                        -Centralne Archiwum Wojskowe;
Strona 179 z 374
§ 3. Komisja po ukonstytuowaniu się, opracuje i przedstawi mi do zatwierdzenia
harmonogram prac.
§ 4. Po zakończeniu prac komisja sporządzi odpowiedni meldunek wraz z wnioskami
SZEF SZTABU GENERALNEGO WP Wz gen. Dyw. Henryk Szumski
Warszawa, dnia 17.09.1990                                                                  Załącznik nr 7
MINISTERSTWO OBRONY NARODOWEJ
SZTAB GENERALNY WP
Zał. Do pisma wychodz. Nr PF96
Nr 2 data 1990 13-12- F647
SZEF SZTABU GENERALNEGO WP
MELDUNEK
Z kontroli przestrzegania zasad archiwizacji dokumentów w zarządach WSW dowództw OW i RSZ
W wykonaniu zarządzenia szefa Sztabu Generalnego WP nr 37/Sztab z dnia 10 sierpnia 1990r. dokonano w dniach 27.08.-8.09.1990 r. komisyjnego sprawdzenia stanu zasobu archiwalnego i sposobu postępowania z dokumentami a wartości archiwalnej w terenowych organach WSW /zarządach i podległych im wybranych oddziałach/.
Z analizy protokołów pokontrolnych /załączniki 1-6/ wynika, że: 1.Stan ilościowy i jakościowy zasobów archiwalnych w kancelariach zarządów i oddziałów, aczkolwiek różny w poszczególnych OW/RSZ/ jest znikomy.
Strona 180 z 374
Nieznajomość przepisów o archiwizacji dokumentów, bądź dowolność ich interpretacji, spowodowała, że w całym okresie funkcjonowania WSW zniszczono szereg dokumentów o wartości archiwalnej – trwałej /grupa A/ i okresowej /grupa B/.
Szczególne spustoszenie akt archiwalnych miało miejsce na przełomie lat 1989-1990, Kiedy to pod pretekstem restrukturyzacji WSW – na polecenie i pod nadzorem kierownictwa szefostwa oraz z własnej inicjatywy dokonano totalnych zniszczeń. W tej działalności apogeum osiągnięto w Zarządzie WSW ŚOW, w którym zniszczono prawie wszystko – z podstawową ewidencją włącznie, jaką jest „Książka inwentarzowa dzienników i akt spraw”, w tym także teczki kancelaryjne ze spisami akt przekazywanych do archiwum oraz protokoły zniszczenia dokumentów. Takie podejście do sprawy to ewidentne „zacieranie śladów”.
2.Realizowane przedsięwzięcia brakowania akt cechował bałagan organizacyjny. Większość dokumentów niszczona była na polecenia ustne. A nawet, gdy komisje wyznaczone rozkazem, to niszczenia dokumentów dokonywały niejednokrotnie inne osoby. Przypadkowe, nieprzygotowane składy komisji, decyzje przełożonych, w tym ze szczebla szefostwa , nakazujące niszczenie dokumentów w wypadkach budzących wątpliwości, wywoływało u osób kwalifikujących dokumenty do zniszczenia poczucie bezkarności w tym względzie.
3.Niszczeniu poddano szereg akt operacyjnych z ostatniego dziesięciolecia – przydatnych w dalszej działalności kontrwywiadu wojskowego. Pełną ocenę zniszczonych dokumentów pod względem wartości archiwalnych utrudnia fakt nieprecyzyjnych lub nieadekwatnych do zawartości opisów teczek przedmiotowych oraz oznaczeń kwalifikacyjnych w zakresie czasokresu ich przechowywania.
4.Poważne niedociągnięcia stwierdzono również w przedmiocie przestrzegania przepisów o ochronie tajemnicy, tak w działalności kancelaryjnej jak i nadzorczo – kontrolnej. Stosowane są nadal przepisy zawarte w wycofanej rozkazem szefa WSW nr Pf 42 z dnia 8.06.1989r. wewnętrznej „Instrukcji o ochronie tajemnicy i prowadzeniu dokumentacji w organach WSW” z 1978r.
Strona 181 z 374
5.Miały miejsce przypadki niszczenia dokumentów po terminie wydania zarządzenia szefa Sztabu Generalnego WP z dnia 26.07.1990r. zabraniającego ich niszczenie w siłach zbrojnych.
6.Szczegółowe wyniki z kontroli zawierają załączone do meldunku protokoły.
Zał. 6 na 73 ark. /pf624, pf625, pf626, 627, pf628, 629/ -t. adres
Przewodniczący komisji – płk Aleksander GÓRECKI /podpis nieczytelny/
Zastępca przewodniczącego - Waldemar STRZAŁKOWSKI /podpis nieczytelny/
Strona 182 z 374
Załącznik nr 8
Protokół
0 kontroli Archiwum Szefostwa Wojskowej Służby Wewnętrznej Powołana „ Zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego WP nr 31/ z dnia 26 lipca 1990 r. ” komisja – w składzie:
Przewodniczący – płk Aleksander Górecki- Sztab Generalny WP Zastępca przewodniczącego-Waldemar Strzałkowski-Sekretariat Wiceministra ON ds. Wychowania
Członkowie: płk Maciej Borkowski – Wojskowy Instytut Historyczny płk Mieczysław Orgal – Biuro Prawne MON płk Jerzy Rzepecki – Oddział WSW Toruń ppłk Zygmunt Markowski – Szefostwo WSW ppłk Ryszard Ździebko – Sztab Generalny WP mjr Jan Szostak- Centralne Archiwum wojskowe
W dniach 30.07-06.06.1990 r. przeprowadziła kontrolę Archiwum Wojskowej Służby
wewnętrznej w celu :
1/ ustalenia przyczyn, okoliczności i skutków zniszczenia materiałów archiwalnych ;
2/ocenienia stanu przestrzegania prawa w Szefostwie WSW w zakresie postępowania z
archiwaliami i ustaleniami nieprawidłowości w tym względzie;
3/przedłożenia kierownictwa MON wniosków i propozycji decyzyjnych.
1 STAN ORGANIZACYJNO-KOMPETENCYJNY I PRAWNY
Usytuowanie archiwum w strukturze Szefostwa WSW
Archiwum Szefostwa WSW jest nieetatową komórką organizacyjną, funkcjonującą w
strukturze organizacyjnej Wydziału III Zarządu V Szefostwa WSW. Stanowi ono jedno z
ogniw sieci terenowych archiwów wojskowych- podległych dowódcom/szefom/ jednostek,
przy których zostały utworzone.
Za działalność Archiwum Szefostwa WSW odpowiedzialność ponosi szef Wydziału III
Zarządu V Szefostwa WSW – płk Mieczysław KACPRZYK, a bezpośredni nadzór służbowy
Strona 183 z 374
sprawuje szef Zarządu V – zastępca szefa WSW, płk Kazimierz DUDZIŃSKI, a zwierzchni – szef WSW, gen. bryg. Edmund BUŁA.
Personel archiwum składa się z czterech osób, którymi są: Ppłk Stanisław GŁÓWKA, starszy oficer Wydziału III, spełniający funkcję nieetatowego kierownika / na stanowisku od roku 1976 r./,
Mjr Zbigniew KOŁACIŃSKI, chor. sztab. Jan KŁUDKOWSKI oraz zatrudniony na połowę etatu – płk w stanie spocz. Zdzisław PLUTA
2. akty prawne regulujące działalność archiwalna w WSW
Podstawę prawną funkcjonowania Archiwum Szefostwa WSW stanowi zarządzenie Ministra Obrony Narodowej nr 21/ MON z dnia 4 kwietnia 1984 r. w sprawie organizacji i zakresu działania archiwów wojskowych, zasad postępowania z wojskowymi materiałami arch. oraz udostępniania tych materiałów /Dz.U. nr 38, poz. 173/.
Szczegółowe zasady kształtowania wojskowych zasobów arch., klasyfikowania i kompletowania dokumentacji w kancelariach jednostek wojskowych. oraz jej przyjmowania, ewidencjonowania, przechowywania i udostępniania w archiwach wojskowych regulują:
1/ w całych siłach zbrojnych – Instrukcja o zasadach archiwizacji dokumentacji wojsk., wprowadzona do użytku z dniem 1.01 1989 r. zarządzeniem szefa Sztabu Generalnego WP NR 56/ Sztab z dnia 13.10.1988.,
2/ w Wojskowej Służbie Wewnętrznej – w zakresie postępowania z dokumentami szczególnymi dotyczącymi działalności kontrwywiadowczej, dochodzeniowo – śledczej i prewencyjnej organów WSW, dodatkowo – Instrukcja o zasadach i trybie postępowania z aktami /materiałami/ arch. w WSW, wprowadzona zarządzeniem Szefa WSW nr 011 z dnia 04.10.1985 r. na podstawie § 10, wymienionego na początku zarządzenia Ministra Obrony Narodowej.
II DZIAŁALNOŚĆ ARCHIWALNA SZEFOSTWA WSW
1.Zasób archiwum Szefostwa WSW, jego ewidencja i przechowywanie
Strona 184 z 374
Zasób tworzą materiały archiwalne, wytworzone przez jednostki organizacyjne byłych
organów Informacji WP z lat 1943 – 1957 w liczbie 980 teczek akt /ok.30 mb/ oraz organów
Szefostwa WSW od roku 1957 w liczbie 25950 jednostek arch. /ok.300 mb/. W skład zasobu
wchodzą również materiały przekazane przez okręgowe i terenowe organa WSW.
Zasób archiwalny podzielony jest na trzy zasadnicze działy, tj.: dokumentację operacyjna,
ogólną i bibliotekę archiwalną.
Dokumentację operacyjną stanowią zespoły akt osobowych źródeł informacji, lokali
kontaktowych i mieszkań tajnych; akt spraw ewidencji operacyjnej i materiałów wstępnych
organów WSW; teczek obiektowych i zagadnieniowych zarówno organów Informacji WP
jak i WSW.
Na dokumentację ogólną składa się dokumentacja pomocnicza organów kontrwywiadu i
kancelarii, dokumentacja działu dochodzeniowo-prewencyjnego, dokumentacja finansowa i
administracyjno-gospodarcza, dokumentacja partyjno-polityczna.
Biblioteka archiwalna to pojedyncze egzemplarze wydawnictw wewnętrznych byłej
Informacji WP oraz Szefostwa WSW.
Ewidencję zasobu stanowią spisy zdawczo-odbiorcze, spisy akt wydzielonych do
zniszczenia, rejestr spisów akt, rejestr spisów akt wydzielonych do zniszczenia, kartoteka akt
udostępnionych, inwentarze akt zespołów operacyjnych. Dokumentacja ewidencyjna nie
odpowiada w pełni wymogom określonym instrukcją o zasadach archiwizacji dokumentacji
wojskowej /sygn. Sztab Gen. 1344/98/. Ponadto poszczególne teczki akt sprzed roku 1980
nie posiadają opisu odpowiadającego ich zawartości oraz zakwalifikowania do kategorii
archiwalnej /oznaczenia symbolem literowym: A, B, Bc- określającym ich wartość
historyczną i obowiązujący czas przechowywania/.
Zasadnicze opracowane zespoły archiwalne przechowywane są w archiwum znajdującym się
w budynku Szefostwa WSW. Do końca 1990 roku archiwum dysponowało budynkiem
magazynowym mieszczącym
Strona 33
się na terenie Centrum Szkolenia WSW w Mińsku Mazowieckim. Przechowywano tam
nieuporządkowaną większość akt Informacji WP i akta WSW z lat 1957-69, liczące ogółem
26350 jednostek archiwalnych /525mb/, w tym 8039 teczek akt Informacji WP. Według ocen
Szefostwa WSW materiały te były dokumentacją niearchiwalną – czasowego /od 5 do 30 lat/
przechowywania. Pomieszczenia magazynowe nie nadawały się na dłuższe przechowywanie
materiałów archiwalnych. Przecieki instalacji wodnej pod budynkiem oraz częste awarie
Strona 185 z 374
instalacji grzewczej powodowały duże zawilgocenie materiałów, a tym samym samoczynne ich zniszczenie.
2. Brakowanie akt /dokumentacji niearchiwalnej/
Zasób archiwalny w WSW do końca lat 70-tych w zasadzie nie był uporządkowany. Znaczącą akcję porządkowania akt rozpoczęto w roku 1982 w celu opracowania tzw. zbioru E-1 /dotyczącego byłych tajnych współpracowników oraz lokali kontaktowych i tajnych mieszkań/. W wyniku tej akcji /zakończonej w 1988 roku/ dokonano selekcji i wybrakowania 11734 teczek akt.
W czerwcu 1986 r. przystąpiono do brakowania zespołu E-2 /akta rozpracowań operacyjnych i inne materiały związane z charakterystyką osób kierowanych na wyższe stanowiska służbowe – byłej Informacji WP/. Z zespołu składającego się z 18729 teczek akt, spisem nr 93 z 21 września 1989 r., 9053 teczki akt wybrakowano. Równolegle prowadzono brakowanie akt zespołu ZS / akta spraw ewidencji operacyjnej, materiałów wstępnych i kart operacyjnych organów WSW/. Protokołem nr 94 z dnia 23 kwietnia 1990 r. wybrakowano materiały dotyczące 5244 osób.
Brakowanie ww. dokumentów prowadzone było przez pracowników archiwum – bez powoływania komisji nakazanych przepisami archiwalnymi. Rozkazem Szefa WSW powoływane były wyłącznie do przewozu i nadzorowania procesu niszczenia akt, dokonywanego w Warszawskich Zakładach Papierniczych w Konstancinie – Jeziornej. Ogółem w latach 1958 – 1990 podejmowano 93 akcje brakowania akt zgromadzonych w Archiwum WSW, w wyniku, których zniszczono 182994 jednostki archiwalne / szczegóły – załącznik 1/.
W listopadzie 1989 r. – mając na względzie decyzję kierownictwa MON o restrukturyzacji WSW i prośbę komendanta Centrum Szkolenia WSW o przekazanie do jego dyspozycji magazynu zajmowanego przez archiwum – na ustne polecenie gen. bryg. Edmunda Buły podjęto działania likwidacyjne zasobów archiwalnych przechowywanych w Mińsku Mazowieckim.
Odpowiedzialnym za realizację całokształtu zadania szef WSW uczynił swego pierwszego zastępcę, płk. Mariana Wichrzyńskiego, podporządkowując mu szefa Wydziału III Zarządu V Szefostwa WSW płk. Mieczysława Kacprzyka z jednoczesnym zwolnieniem płk. Kazimierza Dziubińskiego – szefa Zarządu V od obowiązku sprawowania funkcyjnego nadzoru nad wykonaniem tego rodzaju przedsięwzięcia.
Strona 186 z 374
Do realizacji zadania przystąpił zespół w składzie: ppłk Stanisław Główka i płk w stanie spoczynku Bolesław Kłosowicz w dniu 9 listopada 1989 r. Zgodnie z planem, zatwierdzonym przez płk. Mariana Wichrzyńskiego dopiero 8 grudnia 1989 r. z dekretacją o konieczności przyśpieszenia prac, zespół ten – wzmocniony mjr. Ireneuszem Dąbrowskim, a od 30 stycznia ppłk. Franciszkiem Szmajderem – miał wykonać pracę w terminie do końca marca, a następnie przedłużonym do maja 1990 r. / załączniki 2 i 3/
Praca zespołu polegała na przeglądaniu poszczególnych teczek akt i kwalifikowaniu ich do zniszczenia, bądź do dalszego przechowywania. Wytypowane do zniszczenia teczki akt odkładano na stosy pod ścianą, bez sporządzania spisu akt sporządzanych do zniszczenia sięgające roku 1981. odłożone do zniszczenia teczki akt ładowano w worki i wystawiano na korytarz magazynu. Fizyczne niszczenie akt miało być dokonane w Warszawskich Zakładach Papierniczych w Konstancinie – Jeziornej. Ppłk Główka przygotował dokumenty powołujące komisję do nadzorowania niszczenia akt, zamówił samochód i umówił termin w papierni. Jednak Szef WSW nie wyraził zgody na te formę niszczenia akt i polecił płk. Wichrzyńskiemu zorganizowanie niszczenia akt w Mińsku Mazowieckim, poprzez spalenie ich w miejscowej kotłowni. Do nadzoru nad przebiegiem niszczenia akt wyznaczony został przez komendanta Centrum Szkolenia WSW, ppłk Tadeusz Młynek. Akta palono w lutym i marcu w zależności od możliwości organizacyjno-technicznych/ oświadczenie ppłk Tadeusza „ Młynka ” w sprawie niszczenia akt-załącznik 4/
Ogółem wydzielono do zniszczenia i spalono 20351 teczek akt, w tym 6782 teczki akt Głównego Zarządu Informacji WP. Stanowiło to ok. 77% ogółu zasobu, w tym 84% akt GZI WP/ załącznik/
Teczki akt zakwalifikowanych do trwałego przechowywania , sukcesywnie przywożono do magazynu w budynku Szefostwa WSW. Były one i są nadal opisywane i przygotowywane do przekazania do Centralnego Archiwum Wojskowego. Pierwszą partię akt normatywno-organizacyjnych, finansowych i ewidencyjnych, w liczbie 320 jednostek archiwalnych, przekazano do CAW w dniu 19 czerwca 1990 r. spisem zdawczo-odbiorczym nr 1780/90.
Pomimo, że w trakcie selekcji materiałów archiwalnych nakładano kierowanie się przepisami „ Instrukcji o zasadach archiwizacji dokumentacji wojskowej” / sygn. Sztab Gen. 1344/98/ oraz wewnętrznej „ Instrukcji o zasadach i trybie postępowania z aktami/ materiałami/”archiwalnymi w Wojskowej Służbie Wewnętrznej, a w praktyce okazało się to fikcją. Wielotysięczny zasób teczek materiałów archiwalnych, krótki termin realizacji
Strona 187 z 374
przedsięwzięcia przy szczupłej obsadzie kadrowej zespołu/4 osoby/, spowodował, że typowanie akt do zniszczenia było bardzo pobieżne, bez pogłębionej analizy treści.
Płk w st. spocz. KŁOSOWICZ oświadczył/ załącznik6/, że był w stanie przejrzeć w miarę dokładnie tylko ok. 20% akt.
Z kolei płk SZNAJDER stwierdził, że sugerując się jedynie tytułem teczki i pobieżnym przejrzeniem jej zawartość można było przeoczyć wiele cennych dokumentów. Posłużył się w tym względzie konkretnymi przykładami/załącznik7/.
Komisja oceniając sposób selekcji i brakowania akt przez pracowników Szefostwa WSW poddała gruntowej analizie spisy zdawczo-odbiorcze akt Głównego Zarządu Informacji i jednostek podległych, w których wykonywano zniszczono pozycję oraz spisy akt wydzielono do zniszczenia. Obiektywną ocenę zniszczonych akt utrudniał fakt, że nie posiadały one kwalifikacji do odpowiedniej kategorii archiwalnych / A, B, Bc/. Wnioskując jednak z lakonicznych tytułów teczek nie odzwierciedlających często ich zawartości, należy sądzić, że część zniszczonych akt stanowiła wartość źródeł historycznych / kategorii A/, kwalifikujących się do wieczystego przechowywania w archiwum. Jako przykład niech posłuży fakt zniszczenia znacznej części dokumentacji planistyczno-sprawozdawczej odzwierciedlającej zasadniczą działalność GZI WP / plany i sprawozdania roczne oraz sprawozdania operacyjne /. Nieodwracalne też szkody spowodowało zniszczenie prawie całych zespołów akt terenowych organów informacji / szczegółowy wykaz zniszczonych dokumentów GZI WP zawiera załącznik 5/. Jest to naruszenie przepisów instrukcji o zasadach archiwizacji dokumentacji wojskowej. Ponadto szczególnego podkreślenia wymaga fakt, iż w procesie całokształtu tego przedsięwzięcia wszystkie decyzje przekazywane były ustnie bez opracowania wymaganych instrukcyjnie rozkazów organizacycjno-wykonawczych.
III. WNIOSKI:
W trakcie badania okoliczności niszczenia dokumentów archiwalnych i przeprowadzonych rozmów z osobami związanymi z tą sprawą komisja nie znalazła podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że przedsięwzięcie to miało to miało na celu zatarcie śladów kompromitujących działalności działalność Głównego Zarządu Informacji i Wojskowej Służby Wewnętrznej. Nie można jednak wykluczyć, że osoby dokonujące weryfikacji dokumentów, starały się zadbać o to, aby pozostawione dokumenty nie obciążały osób funkcyjnych i przestępczej działalności organów Głównego Zarządu Informacji z
Strona 188 z 374
przeszłości. Świadczy o tym m.in. fakt zniszczenia na ustne polecenia płk WICHRZYŃSKIEGO, teczki materiałów kompromitujących pracowników Najwyższego Sądu Wojskowego i Naczelnej Prokuratury Wojskowej z okresu 1.09.1946 – 31.12.1947 / załączniki 8 i 9 /.
2. Oceniając przebieg selekcji, brakowania i niszczenia materiałów archiwalnych zgromadzonych w Archiwum WSW komisja stwierdza następujące nieprawidłowości: nie powołano nakazanej obowiązującymi przepisami komisji do analizy brakowanych akt;
nie sporządzono wymaganych dokumentów stwierdzających fakt selekcji i brakowanie materiałów archiwalnych / protokołów zniszczeń, książek rejestracji protokołów zniszczenia akt /;
nie zwrócono się do Centralnego Archiwum Wojskowego o wyrażenie zgody na zniszczenie wyselekcjonowanych materiałów / wymóg ten nie obowiązywał w przypadku materiałów operacyjnych/;
w procesie fizycznego niszczenia akt nie przestrzegano przepisów określających ściśle tryb postępowania / nie powołano rozkazem komisji do niszczenia akt i nie zapewniono dostatecznego nadzoru/.
3. Niezależnie od uchybień formalnych ustalono, że w czasie selekcji i brakowania akt wystąpiły dodatkowe okoliczności, które miały bezpośredni i pośredni negatywny wpływ na jej końcowy wynik. Są to:
skierowanie do oceny wartości historycznej i selekcji materiałów archiwalnych osób nie
posiadających odpowiednich kwalifikacji;
wyznaczenie nierealnego terminu przeprowadzenia selekcji i brakowania akt i wywieranie
stałego nacisku na przyspieszenie prac. Zmuszało to osoby dokonujące selekcji do
pobieżnego przeglądania teczek, bez wnikania w zawartość merytoryczną poszczególnych
dokumentów. Zdaniem komisji, co znajduje także potwierdzenie w opinii profesjonalnych
archiwistów, dokonanie prawidłowej selekcji 525 metrów bieżących materiałów
archiwalnych wymaga znacznie dłuższego czasu, lub zaangażowania większej ilości
kompetentnych osób;
wieloletnie zaniedbanie w zakresie porządkowania zbiorów, przejawiające się m. in. w braku
opisów zawartości teczek i różnorodność znajdujących się w nich materiałów.
Strona 189 z 374
4. Odpowiedzialność za niezgodne z obowiązującymi przepisami przeprowadzenie selekcji i brakowanie zasobów archiwalnych WSW, a tym samym spowodowanie zniszczenia wielu materiałów źródłowych o historycznej wartości, ponoszą:
Szef WSW, gen. bryg. Edmund BUŁA, z racji obowiązku sprawowania funkcyjnego nadzoru nad całością działalności wszystkich komórek szefostwa WSW;
1 zastępca Szefa WSW, płk Marian WICHRZYŃSKI, za bałagan organizacyjny i karygodne dopuszczenie do niszczenia zasobów archiwalnych;
-szef Wydziału III Zarządu V SWSW, płk Mieczysław KACPRZYK, bezpośredni przełożony pracowników archiwum i bezpośrednio odpowiedzialny za realizację przedsięwzięcia w Mińsku Maz.:
-nieetatowy kierownik archiwum, ppłk Stanisław GŁÓWKA;
-płk rez. Bolesław KŁOSOWICZ i płk Franciszek SZNAJDER za brak reakcji na niezgodne z instrukcją selekcję i brakowanie akt.
5. Ponadto, komisja proponuje rozważanie możliwości skierowania płk Franciszka SZNAJDERA do dyspozycji Szefa Departamentu Kadr. Wniosek powyższy wynika z prośby zainteresowanego oraz wyjątkowo nieprzychylnej atmosfery wokół jego osoby w dotychczasowym miejscu pełnienia służby wojskowej.
Załączniki:
Notatka służbowa dot. zakończenia porządkowania zbiorów archiwalnych w zakresie akt
współpracowników kontrwywiadu wojskowego – na 2 ark.
Plan porządkowania zasobów archiwalnych zgromadzonych w archiwum WSW znajdującym
się na terenie Centrum Szkolenia w Mińsku Mazowieckim – na 1 ark.
Notatka służbowa dotycząca porządkowania zasobów archiwalnych WSW znajdujących się
na terenie Centrum Szkolenia w Mińsku Mazowieckim – na 2 ark.
Oświadczenie ppłk Tadeusza MŁYNKA z Centrum Szkolenia w Mińsku Mazowieckim – na
2 ark.
Wykaz zespołów akt Głównego Zarządu Informacji i jednostek podległych poddanych brakowaniu sporządzony na podstawie protokołów zdawczo-odbiorczych znajdujących się w Archiwum Szefostwa WSW – na 34 ark. Oświadczenie płk w st. spocz. Bolesława KŁOSOWICZA – na 5 ark.
Strona 190 z 374
Oświadczenie płk mgr Franciszka SZNAJDERA – St.Ofic.Oddz.I Zarządu III Szefostwa
WSW – na 4 ark.
Oświadczenie ppłk Stanisława GŁÓWKI – St.Ofic.Wydz.III Zarządu V Szefostwa WSW –
na 1 ark.
Oświadczenie por Zbigniewa PALSKIEGO z Wojskowego Instytutu Historycznego – na 2
ark.
Na tym protokół zakończono i podpisano:
Przewodniczący- płk Aleksander GÓRECKI
Zastępca przewodniczącego— Waldemar Strzałkowski
Członkowie:
płk Maciej Borkowski
płk Mieczysław ORGAL
płk Jerzy Rzetecki
ppłk Zygmunt Markowski
ppłk Ryszard Ździebko
mjr Jan Szostak
Strona 191 z 374
Załącznik nr 9
MINISTERSTWO OBRONY NARODOWEJ
SZTAB GENERALNY Nr PF 697 Warszawa dnia, 01.10.1990 r.
SZEF SZTABU GENERALNEGO WP
NOTATKA
Dotycząca wyników kontroli Szefostwa WSW i jemu podległych organów terenowych w zakresie postępowania z materiałami archiwalnymi.
I.1. Analiza wyników komisyjnej kontroli stanu przestrzegania przepisów w Szefostwie i tere3nowych organach WSW w zakresie postępowania z materiałami archiwalnymi, w tym głównie podczas realizacji - na przełomie ubiegłego i bieżącego roku – przedsięwzięcia polegającego na uporządkowaniu zasobu archiwalnego, wykazuje istnienie przesłanek do stwierdzenia, że mogło wystąpić tzw.” zacieranie śladów ” poprzez niszczenie dokumentów kompromitujących działalność organów byłego Głównego Zarządu Informacji i WSW. O ile sam zamysł uporządkowania zasobu archiwalnego , w związku z planowaną restrukturyzacją organów kontrwywiadowczych i prewencyjnych , był uzasadniony – o tyle jego realizacja spowodowała negatywne skutki. Przejawiły się one w totalnym niszczeniu zbiorów archiwalnych po byłym Głównym Zarządzie Informacji WP oraz dokumentów o wartości archiwalnej z bieżącej działalności terenowych organów WSW znajdujących się w teczkach kancelaryjnych. Na uwagę zasługuje fakt, że zniszczono również szereg dokumentów operacyjnych z ostatniego dziesięciolecia – przydatnych w dalszej działalności kontrwywiadowczej.
Niszczenie akt bieżącej działalności spowodowana była angażowaniem kontrwywiadu wojskowego do rozpracowania opozycji politycznej a tym samym wkraczania w kompetencje Służby Bezpieczeństwa.
Strona 192 z 374
Załącznik nr 10
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Przewodniczący Podkomisji Nadzwyczajnej do Zbadania Działalności byłej Wojskowej Służby Wewnętrznej
Warszawa
Do wiadomości: Szef Oddziału Nadzoru nad Postępowaniem Przygotowawczym NPW w Warszawie.
W wykonaniu zalecenia Pana Przewodniczącego wynikającego z pisma z dn. 12.01.1991 r., w załączniku przesyłam kopię postanowienia o przedstawieniu zarzutów ppłk rez. Janowi Duzinkiewiczowi z b. Zarządu WSW ŚOW we Wrocławiu wydanego w sprawie niszczenia archiwów b. Wojskowej Służby Wewnętrznej. Jest to pierwszy z podejrzanych, któremu w przedmiotowym śledztwie przedstawiono zarzuty. Tym samym postępowanie przygotowawcze wkroczyło w fazę ad personam i kopie zarzutów na kolejnych podejrzanych nadsyłać będę na ręce Pana Przewodniczącego sukcesywnie, w miarę realizowania zamierzonych czynności.
Przystąpienie do przedstawienia zarzutów poprzedzone być musiało szeregiem czynności dowodowych niezbędnych do procesowo wymaganej weryfikacji ustaleń Komisji Sztabu Centralnego WP badającej pierwotnie to zagadnienie. Wiarodajność ustaleń owej Komisji okazała się bowiem niepełna / szereg dokumentów wykazanych w protokole jako zniszczone odnaleziono / , w związku z czym okres pierwotnie przewidywany na zakończenie fazy postępowania ad rem ulec musiał wydłużeniu.
Taktyka śledztwa oraz logika następstwa czynności dowodowych wymagają, aby przedstawienie zarzutów rozpocząć od niższych ogniw decyzyjno-wykonawczych, albowiem wyjaśnienia tych właśnie podejrzanych pozwolą na ostateczną weryfikację podejrzeń odnośnie osób usytuowanych na kolejnych szczeblach dowodzenia i dokonywanie właściwej
Strona 193 z 374
oceny prawnej rzeczywistego ich udziału oraz winy w zakresie bezprawnego niszczenia archiwów.
Z pozyskanej w ostatnich dniach opinii biegłych wynika, iż z zasobów archiwalnych b. Szefostwa WSW zniszczono łącznie ponad 30% dokumentów posiadających wartość historyczną. Rozmiary zniszczeń archiwaliów w terenowych organach tej służby były znacznie większe, do tego stopnia, że eksperci nie byli w stanie w oparciu o zachowaną dokumentację oszacować nawet procentowo skali tej bezprawnej działalności.
Przyjęty plan dalszych czynności śledczych w przedmiotowej sprawie narzuca pożądaną operatywność, jednakże – zważywszy na wyjątkowo szeroki zakres przedmiotowy i podmiotowy śledztwa – termin jego merytorycznego zakończenia trudny jest w chwili obecnej do kategorycznego określenia.
Zał.: postanowienie – także NPW
Strona 194 z 374
Warszawa, dnia 19 lutego 1991 r.
POSTANOWIENIE
o przedstawieniu zarzutów
Prokurator – kpt. mgr Zbigniew Piechowicz, po rozpatrzeniu akt w sprawie nieprawidłowości w niszczeniu zasobów archiwalnych byłego szefostwa WSW oraz terenowych organów tej służby na zasadzie art. 269 § 1 i 2 kpk- postanowił:
przedstawić płk. rez. Janowi Duzinkiewiczowi
zarzuty, że:
W okresie od 31 stycznia 1990 r. do końca lutego 1990 r. we Wrocławiu, posiadając z racji zajmowanego stanowiska szefa Oddziału V Zarządu Wojskowej Służby Wewnętrznej Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu szczególny obowiązek ochrony materiałów archiwalnych pozostający w zasobach tego Zarządu i podległych mu jednostek terenowych WSW działając przestępstwem ciągłym, kierował działalnością zmierzającą do ich bezprawnego zniszczenia poprzez: udzielenie wytycznych, klasyfikowanie poszczególnych dokumentów do zniszczenia, bądź akceptowanie propozycji w tym zakresie przedstawionych mu podwładnych oraz określenie miejsc, sposobu i terminu fizycznego zniszczenia tych materiałów, w rezultacie czego w lutym 1990 r. doszła do zniszczenia spalenie dokumentów archiwalnych Zarządu WSW Śląskiego Okręgu Wojskowego i Oddziału WSW w Opolu w postaci: książki inwentarzowej nr 1 i 2 Zarządu WSW ŚOW, dzienników korespondencji do ewidencji wysyłanych i otrzymanych pism za lata 1981-1988 Zarządu WSW ŚOW i Oddziału WSW w Opolu, książki ewidencji wydawnictw Zarządu WSW ŚOW, teczek lokali kontaktowych Oddziału WSW w Opolu, teczek dokumentacji planistycznej i sprawozdawczej Zarządu WSW ŚOW i Oddziału WSW w Opolu, teczek protokołów zniszczenia dokumentów Zarządu WSW ŚOW i Oddziału WSW w Opolu do 1988 roku włącznie.
Tj. o popełnienie przestępstw określonego w art. 16 kk. w zw. z art. 52 ust. 1 Ustawy s dn. 14.07.1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach /Dz. U. Nr 339 kk.
Strona 195 z 374
W m-cu lutym 1990 r. we Wrocławiu, posiadając z racji zajmowanego stanowiska szefa Oddziału V Zarządu WSW ŚOW we Wrocławiu szczególny obowiązek ochrony materiałów archiwalnych, działając w warunkach przestępstwa ciągłego, zniszczył poprzez wydarcie z teczek Rozkazów i Zarządzeń Szefa Zarządu WSW Śląskiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu, a następnie ich spalenie na terenie Ośrodka Wypoczynkowego w Warszawie wymagającym wieczystego przechowywania rozkazów szefa Zarządu WSW ŚOW na kartach:
116 z roku 1969, 3-4; 14:94-98;109;117-118 z roku 1960. 13-14; 16;28;60; z roku 1961; 116; 179 z roku 1962; 26; 158; 168;179 z roku 1963, 27;36;43;128 z roku 1962. 26;158; 168; 179 z roku 1963. 1-3;80;124;164; 171 z roku 1966. 660; z roku 1967. i: 13-15;17;171-173 z roku 1969; 106; 139-140 z roku 1970;1-2;34-37;100 z roku 1972. 140;156 z roku 1973;24 z roku 1976; 14-16;145;161-162;173 z roku 1977. 64; 176 z roku 1978. 95-101;123; z roku 1979 2: 44-46
Strona 196 z 374
Załącznik nr 11 ANALIZA SYTUACJI KADROWEJ W KONTRWYWIADZIE WOJSKOWYM
Rozliczanie kadry zawodowej byłej Wojskowej Służby Wewnętrznej na dzień 1 września 1990 r. :
Korpus osobowy
Stan etatowy
Stan ewidencji
Wyznacz na stanow.KW
Wyznacz na stan. Ż
Umieszczenie .na wykazie przejściow.
Oficerowie Chorązowie Podoficerowie zawodowi
1984
851
333
1574
810
181
535 195 15
470 520 146
569
95
20
razem
3168
2565
745
1136
684
W wyniku rozformowania WSW zdecydowanie zmniejszono służbę kontrwywiadu. Stanowi ona 24% stanu etatowego WSW.
Przy doborze oficerów na stanowiska w nowej strukturze brano pod uwagę przede wszystkim wysokie wartości intelektualne i moralno-etyczne, wysokie kwalifikacje zawodowe, a także pozytywny stosunek do zachodzących w kraju i wojsku przemi8an politycznych oraz strukturalnych.
Przeciętny wiek oficerów kontrwywiadu wynosi 36 lat / niższy o 2 lata w porównaniu z WSW/.
Wykształcenie wyższe drugiego stopnia posiada 60% oficerów, a pozostali wyższe pierwszego stopnia.
Spośród 535 oficerów kontrwywiadu 302 to oficerowie starsi, i 233 oficerowie młodsi. W kierownictwie i centrali kontrwywiadu pełni służbę 37 oficerów starszych.
W nowej strukturze organów kontrwywiadu Zarządu II Sztabu Generalnego WP na stanowiska kierownicze łącznie wyznaczono bądź powierzono obowiązki 110 oficerom.
Spośród nich :
-32 objęło stanowiska kierownicze po raz pierwszy;
-16 awansowało z niższych stanowisk;
-19 zajmowało stanowiska równorzędne;
Strona 197 z 374
-43 zajmowało stanowiska wyższe.
Na stanowiska kierownicze wyznaczono kadrę młodą, dobrze przygotowaną do pełnienia tychy funkcji. Przeciętny wiek szefów oddziałów wynosi 44,8 lat, a szefów wydziałów 41,8 lat. Nikt spośród nich nie służył w organach byłej Informacji Wojskowej, ani też nie miał bezpośredniego wpływu na określenie kierunków pracy kontrwywiadowczej byłej WSW.
Przy obsadzie stanowisk w nowych strukturach nie uwzględniono 83 oficerów zajmujących dotychczas kierownicze stanowiska, w tym: -zastępców szefa WSW – 5 -szefów zarządów Szefostwa WSW –2 -zastępców szefów zarządów Szefostwa WSW-2 -szefów oddziałów Szefostwa WSW-3 -szefów zarządów WSW OW/RSZ- 4 -starszych specjalistów-2 -szefów oddziałów WSW w OW/RSZ-12 -zastępców szefów oddziałów –12 -szefów wydziałów –25 -zastępców szefów wydziałów – 14
Oficerowie z tychy stanowisk znaleźli się na wykazach przejściowych. Łącznie na wykazach
przejściowych umieszczono 684 osoby / 26% stanu ewidencyjnego WSW/ w tym:
-oficerów starszych –328
-oficerów młodszych –241
-chorążych-95
-podoficerów zawodowych- 20
Z uwagi na nabycie uprawnień emerytalnych i osiągnięcie granicy wieku w posiadanym
stopniu wojskowym planuje się zwolnić z zawodowej służby wojskowej:
ROK
OFICERÓW STARSZYCH
OFICERÓW MŁODSZYCH
CHORĄŻYCH
PODOFICERÓW ZAWODOWYCH
RAZEM
Strona 198 z 374
1990
121
21
32
2
176
1991
37
5
9
-
51
Pozostałym oficerom będą proponowane stanowiska w jednostkach wojskowych OW/RSZ/.
Imienne rozliczenie kadry kierowniczej WSW oraz wykaz kadry na stanowiskach kierowniczych przedstawiają załączniki
Strona 199 z 374
ROZLICZENIE KADRY KIEROWNICZEJ WSW
Płk Marian WICHRZYŃSKI- zastępca szefa WSW
-wykaz przejściowy, przewidziany do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w grudniu 1990 r.
Zarząd I Szefostwa WSW
płk Aleksander LICHOCKI- szef Zarządu - wykaz przejściowy;
płk Marian PRZEPIÓRKA- zastępca szefa Zarządu- starszy wykładowca CS WSZ;
ppłk Krzysztof KUCHARSKI- szef Oddziału II- wyznaczony na stanowisko szefa wydziału
KW Warszawa KW WL i OP;
ppłk Ryszard PIWOŃSKI – szef Oddziału IV- wykaz przejściowy;
Zarząd II Szefostwa WSW
płk Andrzej STEFAŃSKI- szef Zarządu, zca szefa WSW;
wyznaczony na stanowisko zastępcy szefa KG Żandarmerii Wojskowej;
płk Ryszard WŁODARSKI – zastępca Szefa Zarządu – wykaz przejściowy, przewidziany do
zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w 1990 r.
płk Andrzej SMOK- szef oddziału- wyznaczony na stanowisko szefa Oddziału w KG ŻW
Zarząd III Szefostwa WSW
płk Aleksander BRYŁONEK- zastępca szefa WSW, szef Zarządu – wykaz przejściowy;
płk Stanisław RYNIAK- zastępca szefa Zarządu- wykaz przejściowy
ppłk Tadeusz MUSIAŁEK- p.o. szefa Oddziału I – wykaz przejściowy;
płk Marek WOLNY- szef Oddziału II- wykaz przejściowy;
Zarząd IV szefostwa WSW
płk Zbigniew MEJER- szef Zarządu- wykaz przejściowy;
płk Stefan GRABEUS- zastępca Szefa Zarządu- wykaz przejściowy, przewidziany do
zwolnienia w 1990 r.
płk Marek JANKWOSKI – szef Oddziału I – wyznaczony na stanowisku Centrum
Zabezpieczenia Technicznego;
Strona 200 z 374
płk Roman NOWAKOWSKI- szef Oddziału III- wyznaczony na stanowisko szefa Oddziału
II Centrum Zabezpieczenia technicznego – zwolniony na własną prośbę z zawodowej służby
wojskowej w Listopadzie1980 r.;
Zarząd V Szefostwa WSW
płk Kazimierz DUDZIŃSKI- zastępca szefa WSW, szef Zarządu – wyznaczony na
stanowisko głównego specjalisty w Zarządzie II ds. organizacyjno- w Zarządzie II;
płk Marian WOŁODZKO- szef Oddziału VII- wyznaczony na stanowisko szefa oddziału 3
Oddziału KW IC MON.
płk Stanisław FOŁTA – szef Oddziału VII wyznaczony na stanowisko zastępcy komendanta
Żandarmerii Wojskowej;
płk Władysław SZABLEWSKI- szef Oddziału Kadr- wyznaczony na stanowisko zastępcy
szefa Oddziału kadr Zarządu II;
płk Jan DEC- szef Zarządu WSW SOW- wyznaczony na stanowisko szefa oddziału KW
SOW;
płk Witold SKORUPSKI- szef Zarządu WSW POW – wykaz przejściowy, przewidziany do
zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w 1991 r.
płk Florian PAWLEWSKI – szef Zarządu WSW WOW- wykaz przejściowy, przewidziany
do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w 1991 r.
płk Lucjan JAWORSKI – szef Zarządu WSW WOPK- wyznaczony na stanowisko zastępcy
szefa Zarządu II- szefa Kontrwywiadu Wojskowego;
płk Jerzy PROKAZIUK- szef Zarządu WSW MW- wykaz przejściowy.
Strona 201 z 374
Załącznik nr 2
WYKAZ KADRY NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH KONTRWYWIADU WOJSKOWEGO
Zastępca szefa Zarządu II – szef Kontrwywiadu Wojskowego
-płk Lucjan JAWORSKI s. Henryka r. 1936 – poprzednio szef Zarządu WSW WOPK;
Zastępca szefa Kontrwywiadu Wojskowego
-płk Henryk PAWELCZUK s. Teofila r. 1943 – poprzednio zastępca szefa Zarządu WSW
POW;
Główny specjalista
-płk Wiesław KOZIEŁ s. Władysława r. 1944 – poprzednio szef wydziału organizacyjnego
Zarządu WSW WOPK;
Szef Oddziału VI
-ppłk Janusz SEKUŁA s. Henryka r. 1948 – poprzednio zastępca szefa oddziału II Zarządu III
Szefostwa WSW;
Szef Oddziału VIII
-ppłk Marek PACUŁA s. Adolfa r. 1943 – poprzednio starszy oficer Oddziału II Zarządu III
Szefostwa WSW;
Szef Oddziału X
-ppłk Roman JANUCHTA s. Henryka r. 1950 – poprzednio szef sekretariatu szefa WSW;
Szef wydziału 4
-płk Zenon BILEWICZ s. Wacława r. 1947 – poprzednio szef wydziału 4 Zarządu III
Szefostwa WSW;
Szef Oddziału KW IC MON
-płk Władysław DOLATA s. Józefa r. 1945 – poprzednio dyspozytor szefa WSW;
Szefa Oddziału KW WOW
-płk Ryszard BOCIANOWSKI s. Bogdana r. 1947 – poprzednio zastępca szefa Zarządu
WSW WOW;
Szef Oddziału KW ŚOW
-płk Jan DEC s. Romana r. 1945 – od 1.03.1990 r. szef Zarządu WSW ŚOW – poprzednio
szef oddziału WSW 3 KOPK;
Szef Oddziału KW POW
-płk Zygmunt SKIBA s. Jana r. 1940 – poprzednio szef oddziału WSW Szczecin;
Strona 202 z 374
12. Szef Oddziału KW WLiOP
— płk Andrzej FIREWICZ s. Ireneusza r. 1941 -poprzedni szef oddziału WSW 1 KWOPK;
13. Szef Oddziału KW MW
—        kmadr Adam BAŁUCH s.Jana r.1946 - poprzednio szef wydziału 2 Oddziału IV Zarządu WSW MW.
14. Komendant Centrum Zabezpieczenia Technicznego
płk Józef GRZESIK s. Franciszka r. 1940 — poprzednio szef oddziału II Zarządu IV Szefostwa WSW.
Strona 203 z 374
Załącznik 12
TEZY
۰ Służba Kontrwywiadu Zarządu II Sztabu Gen. WP w aktualnym kształcie organizacyjnym
funkcjonuje od 1 września 1990 r. Mimo tak krótkiego okresu, jaki upłynął od tej daty,
zachodzi jednak konieczność gruntownego przemodelowania jej struktury organizacyjnej i
strefy zadaniowej. Potrzebę taką dyktują:
-zmiany, jakie nastąpiły w sytuacji wojskowo-politycznej w świecie, a zwłaszcza w
bezpośrednim otoczeniu Polski;
-planowane do wprowadzenia głębokie zmiany składu bojowego i struktury Sił Zbrojnych
RP;
-wnioski wynikające z praktycznego funkcjonowania dotychczasowych struktur służby
Kontrwywiadu Zarządu II zwłaszcza szczebla wykonawczego (wydziały KW);
۰ Po dokonaniu w oo ograniczenia liczby stanowisk oficerów o ponad 5% (z 1240 do405) obecny stan ilościowy kontrwywiadu zapewnia w zasadzie realizację ustawowych zadań (art. 1 ustawy ....) Ewentualnie dalsze redukcje etatowe spowodują ponowne zmniejszenie skuteczności kontrwywiadowczej ochrony sił zbrojnych.
۰ W projektowaniu nowej struktury Służby Kontrwywiadu uwzględniono:
-wymogi, jakie dla kontrwywiadu wynikają z obecnych i przewidywanych zagrożeń dla bezpieczeństwa kraju. W aspekcie zewnętrznym oznacza to takie ukierunkowanie pracy operacyjnej i przyjętych rozwiązań organizacyjnych, które zapewnią samowystarczalność informacyjną w zakresie zagrożeń dla suwerenności RP niezależnie od kierunku, z jakiego pochodzą;
- Zasady pracy kontrwywiadu oraz jego ukierunkowanie przedstawione w „Ogólnych
zasadach działania Kontrwywiadu Wojskowego” przełożonych do zatwierdzenia ministrowi
ON;
założenia, że zadania kontrwywiadu nie zostaną poszerzone o obowiązek pracy wykrywczej
związanej z informowaniem związanej z informowaniem kierownictwa MON o
zagrożeniach dla gotowości bojowej i zwartości wojska.
Strona 204 z 374
Proponowane zmiany dotyczą wszystkich szczebli organizacyjnych Służby Kontrwywiadu i sprowadzają się do:
szczebel centralny:
przy utrzymaniu obecnej ilości komórek i stanowisk etatowych dokonywano zasadniczych zmian w ich zakresach działania, dostosowując funkcję i podział pracy w centrali kontrwywiadu do występujących aktualnie i przewidywanych zagrożeń. Nawiązano przy tym do rozwiązań, jakie istniały w okresie międzywojennym (odpowiednikami przedwojennych Referatów „Wschód” i „Zachód” w nowej strukturze są Oddziały „W” i „Z”; wznowiono stosownie do potrzeb komórkę realizującą zadania analityczno – koncepcyjne z jednoczesnym wyodrębnieniem dyżurnej służby informacyjnej kontrwywiadu.
szczebel pośredni (DW/ RSZ):
- przewiduje się utrzymanie pośrednich struktur zarządzania działalnością kontrwywiadowczą na szczeblu OW/ RSZ. Wymaga to utworzenia na bazie już istniejących dodatkowo udziału;
- zmniejszono ilość stanowisk etatowych w oddziałach KW, a w miejsce jednej z komórek zarządzających
Utworzono strukturę wykonawczą przeznaczoną do kontrwywiadowczej ochrony dowództwa DW/RSZ i jednostek bezpośrednio podporządkowanych;
3. szczebel wykonawczy (wydziały KW):
-dotychczasowy model właściwości terytorialnej wydziałów KW nie sprawdził się w praktycznej działalności, głównie z powodu zerwania więzi miedzy strukturami kontrwywiadu i wojska;
proponuje się odejście od modelu terytorialnego i utworzenie na bazie istniejących obecnie wydziałów KW organów kontrwywiadu przy dowództwach od szczebla ZT wzwyż;
Strona 205 z 374
Przywrócenie więzi organizacyjnych kontrwywiadu wojskowego z ogniami dowódczymi, zwłaszcza szczebla ZT umożliwi pełniejszą ochronę wojsk przed zagrożeniem wywiadowczym, a także stworzy niezbędne warunki do bezkolizyjnego przejścia na strukturę czasu „W”.
W przypadku nałożenia na kontrwywiad zadań związanych z obowiązkiem informowania kierownictwa MON o zagrożeniach dla gotowości bojowej nieodzowne jest wprowadzenie do jednostek do typu pułk – samodzielny batalion oficerów KW. Ich ilość zależna byłaby od liczby tych jednostek w nowej strukturze sił zbrojnych.
Strona 206 z 374